پیشینهٔ تاریخی به استناد قرائن باستان شناسی، محوطه‌های کهن این ناحیه به صورت زیستگاه‌های وسیع حداقل هزارهٔ سوم پیش از میلاد را دربرمی‌گیرد و از طرفی نشانگر ارتباط فرهنگی ساکنان آن با اقوام متمدن در ایران مرکزی، سیستان و آسیای میانه است. در دورهٔ تاریخی جوین و سبزوار جزو قلمرو پارتیان بوده و وجود آتشکدهٔ آذربرزین مهر اهمیت تاریخی و مذهبی این منطقه را در دوره ساسانی نشان می‌دهد. سبزوار که در گذشته، بیهق نامیده می‌شد در دوران اسلامی شاهد حوادث و تهاجمات بی‌شماری بوده‌است. ابتدا خسرو گرد مرکز ولایت بیهق بود و از سده‌های میانی این دوره جای خود را به قصبه سبزوار داد. مهم‌ترین رویداد این ولایت حملهٔ غزها در دورهٔ غزنوی و سلجوقی و پس از آن به سال ۶۱۷ ه.ق یورش سپاهیان مغول به این ناحیه بود تا اینکه بیداد ایلخانان و دست نشاندگان آنها در اواخر سال ۷۳۶ ه.ق موجب قیام گروهی بنام سربداران گردید. جایگاه این شهر در گذشته در مسیر راه ابریشم قرار داشت. شهر سبزوار از تهران تقریبا ۶۷۰ کیلومتر فاصله دارد. بزرگراه تهران-مشهد از مرکز این شهرستان عبور می کند و موقعیت قرارگیری آن به گونه ای است که ارتباط جنوب خراسان و همچنین خراسان شمالی به تهران از طریق این شهر برقرار می گردد. قرار گرفتن بر چهارراه ارتباطی شمال و جنوب و ارتباط با پایتخت کشور موقعیت ممتازی به این شهر بخشیده است. این شهر به عنوان دروازه خراسان نیز نامیده می شود. در سال‌های اخیر فرودگاه سبزوار ساخته شد که در اردیبهشت ۱۳۸۵ همزمان با دور اول سفرهای استانی دولت محمود احمدی نژاد به خراسان رضوی این فرودگاه به عنوان مرز مجاز هوایی شناخته شد. فرودگاه سبزوار در سیزدهم دی ماه ۱۳۸۹ به صورت ۲۴ ساعته عملیاتی شد. موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی شهرستان سبزوار واقع در غرب استان خراسان رضوی براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای چهار بخش به نام‌های مرکزی، روداب، داورزن و ششتمد است. بخش‌های جوین و جغتای در سال ۱۳۸۷ و بخش خوشاب در سال ۱۳۸۹از شهرستان سبزوار جدا شدند و خود به شهرستان ارتقا یافتند. کوه‌های جغتای عامل جدایی دشت جوین از جلگهٔ اصلی سبزوار بوده و در جنوب آن نیز کوه میش قرار دارد. به تعبیر دیگر سبزوار محصور در میان ارتفاعات شمالی و جنوبی است. چهره منطقی شرقی و شمالی این شهرستان کوهستانی و دارای اقلیم معتدل و در قسمت‌های جلگه‌ای با هوای گرم همراه است. تنها دو رشته رودخانهٔ فصلی به نام کالشور در این ناحیه وجود دارد که سیلاب‌های دشت سبزوار را به نمکزارهای کویر هدایت می‌کند. میزان تابش آفتاب در سبزوار در جدول زیر به متوسط میزان تابش آفتاب در سبزوار در ماه‌های سال اشاره شده‌است: میزان تابش آفتاب در سبزوار متوسط میزان تابش آفتاب در سبزوار در ماه‌های سال )ساعت( ژانویه : ۱۶۶٫۲فوریه : ۱۷۴٫۴مارس : ۱۹۳٫۱آوریل : ۲۲۷٫۹می: ۲۹۰٫۷ژوئن : ۳۲۸٫۸جولای : ۳۴۹٫۸آگوست : ۳۴۸٫۵سپتامبر : ۳۰۰٫۷اکتبر : ۲۶۷٫۳نوامبر : ۲۰۹٫۹دسامبر : ۱۶۷٫۲کل سال : ۳۰۲۴٫۵ جمعیت جمعیت شهر سبزوار در سال1390برابر با 231557نفر بوده‌است که پس از مشهد و نیشابور سومین شهر استان خراسان رضوی و استان های سه گانه خراسان می باشد.  هرم جمعیتی سبزوار در سال ۱۳۸۵ مردان سن زنان ۵٬۸۴۷  ۷۵+  ۵٬۰۶۰ ۵٬۴۶۳  ۷۴-۷۰  ۴٬۹۱۱ ۴٬۴۹۳  ۶۹-۶۵  ۴٬۵۸۹ ۵٬۴۷۴  ۶۰-۶۴  ۶٬۱۳۲ ۵٬۲۱۶  ۵۵-۵۹  ۶٬۰۷۴ ۸٬۰۹۷  ۵۰-۵۴  ۸٬۸۷۶ ۱۱٬۳۷۴  ۴۵-۴۹  ۱۱٬۷۵۱ ۱۱٬۲۹۳  ۴۰-۴۴  ۱۱٬۳۸۳ ۱۳٬۷۰۹  ۳۵-۳۹  ۱۴٬۱۲۸ ۱۵٬۴۰۷  ۳۰-۳۴  ۱۶٬۰۶۵ ۱۹٬۶۵۶  ۲۵-۲۹  ۲۰٬۵۷۳ ۲۴٬۵۴۱  ۲۰-۲۴  ۲۸٬۵۴۱ ۲۷٬۵۴۹  ۱۵-۱۹  ۲۸٬۹۳۷ ۲۲٬۹۲۳  ۱۰-۱۴  ۲۲٬۲۱۴ ۱۸٬۲۹۰  ۵-۹  ۱۷٬۲۹۵ ۱۷٬۵۸۹  ۰-۴  ۱۶٬۶۸۳ اقلیم [نهفتن]آب و هوای سبزوار ژانویه فوریه مارس آوریل مـــــه ژوئـن ژوئیـه اوت سپتامبر اکتبـر نوامبر دسامبر سـال گرم‌ترین C° ۲۳٫۰ ۲۵٫۲ ۳۴٫۰ ۳۶٫۶ ۴۱٫۰ ۴۴٫۴ ۴۵٫۵ ۴۴٫۰ ۴۱٫۲ ۳۶٫۶ ۳۰٫۴ ۲۳٫۰ ۴۵٫۵ میانگین گرم‌ترین‌ها C° ۸٫۸ ۱۲٫۰ ۱۷٫۳ ۲۴٫۵ ۳۰٫۳ ۳۵٫۸ ۳۷٫۷ ۳۶٫۴ ۳۲٫۷ ۲۵٫۹ ۱۸٫۱ ۱۱٫۵ ۲۴٫۲ میانگین سردترین‌ها C° -۱٫۵ ۰٫۳ ۴٫۹ ۱۰٫۹ ۱۵٫۹ ۲۰٫۸ ۲۳٫۱ ۲۱٫۰ ۱۶٫۶ ۱۰٫۵ ۴٫۶ ۰٫۳ ۱۰٫۶ سردترین C° -۲۰٫۰ -۱۶٫۰ -۷٫۲ -۳٫۰ ۴٫۰ ۹٫۰ ۱۳٫۰ ۹٫۰ ۴٫۰ -۲٫۰ -۱۴٫۰ -۱۹٫۰ -۲۰٫۰ بارش mm ۳۱٫۵ ۲۹٫۲ ۳۸٫۶ ۲۶٫۸ ۱۳٫۸ ۲٫۵ ۱٫۲ ۰٫۵ ۰٫۷ ۵٫۷ ۱۲٫۴ ۲۵٫۷ ۱۸۸٫۶ منبع: سازمان هواشناسی کشور آثار باستانی آتشکده آذربرزین مهر و یا چهارطاقی دیو در میان ارتفاعات شمالی روستای ریوند و در نزدیکی روستای فشتنق واقع در ۳۰ کیلومتری شمال سبزوار بنای بر جای مانده از یک مجموعه معماری متعلق به دوره ساسانی قرار دارد. براساس شواهد معماری و کاوش‌های باستان‌شناسی این بنا آتشکده‌ای از دوره ساسانیان است و به آذربرزین مهر مشهور می‌باشد. این پدیده معماری مشتمل بر یک چهارطاقی بوده که ورودی آن از جبهه شرقی ایجاد شده و از آن طریق با تالار پیرامون چهارطاقی مرتبط می‌شود. در چهار کنج بنا چهار گوشواره جهت استقرار گنبدی بر روی قاعده مربع ساخته شده‌است. این گوشواره‌ها با کاخ سروستان و قصر شیرین قابل مقایسه می‌باشند. مسجد جامع سبزوار مسجد جامع سبزوار با مساحتی حدود چهار هزار متر مربع مشتمل بر ایوانهای قبله، شمالی، صحن، شبستان و رواق در حاشیه ی جنوبی خیابان بیهق این شهر واقع است. بنا بر شواهد معماری بخش‌هایی از این بنا در طول زمان مرمت و بازسازی شده‌است. در ضلع جنوبی ایوان قبله محراب قرار دارد بر بالای آن کتیبه‌ای به تاریخ ۱۲۹۲ ه.ق و بر راس این ایوان دو مناره آجری دیده می‌شود. در طرفین این قسمت شبستان‌های با طاق ضربی بلند همزمان با بنای ایوان جنوبی ایجاد شده‌است. در دالان سمت شرقی ایوان شمالی مسجد کتیبه‌هایی به صورت سنگ نوشته از دوران صفویه با تاریخ‌های ۹۷۹ و ۱۱۳۶ ه.ق درباره مراعات سکنه سبزوار و دستوری از شاه طهماسب صفوی ثبت می‌باشد. از عمده تزیینات مسجد جامع سبزوار کاشی هفت رنگ و کاشیکاری خشتی است. این بنا ویژگی‌های معماری سده هشتم هجری را نشان می‌دهد. مسجد پامنار این بنای مذهبی کهن‌ترین مسجد شهر سبزوار است که در ضلع جنوبی خیابان بیهق این شهر قرار دارد. بنای امروزی مسجد با وسعت تقریبی ۳۵۰ متر مربع مشتمل بر شبستان ستوندار و صحن ضلع جنوبی است که بخش الحاقی به این مسجد محسوب می‌گردد. شهرت این بنا به پامنار سبب وجود مناره ای مجاور ایوان با ارتفاع بیش از ۲۰ متر است. ساقه این مناره آراسته به تزیینات و کتیبه‌ای معقلی است که در بخش پایین آن به صورت برجسته دیده می‌شود. بنا به نوشته متون این مسجد در سال ۳۱۷ ه.ق به همت امیر ابوالفضل زیاری تجدید بنا گردید و در سال ۴۲۰ ه.ق نیز توسط خواجه امیرک دبیر برای آن مناره ای ساخته شد. براساس مرمت‌ها و بازسازی‌ها در قرون مختلف قدمت این بنا از قرون اولیه اسلامی تا صفویه و معاصر تخمین زده می‌شود. مصلی سبزوار این بنای آجری واقع در حاشیه جنوبی خیابان مصلی سبزوار واقع شده‌است و مصلی شهر در قرون گذشته بوده‌است که جهت برگزاری نمازهای جمعه و اعیاد مورد استفاده قرار می‌گرفته و مشتمل بر چهار طاقی اصلی (فضای مرکزی)، با گنبدی بر فراز آن و ایوانی بزرگ است. عناصر معماری طرفین ایوان بصورت برج‌های نیم استوانه‌ای نقش پشتیبان پایه‌های طرفین ایوان و جلوگیری از رانش دیوارهای این قسمت را داشته‌اند فضای معماری چهار طاقی انتهای ایوان دارای گنبدی بلند است که به وسیله ی آجرهای خفته- راسته پوشش یافته‌است. اگر چه برخی از صاحب نظران بنای مصلی را به دوره سربداریه نسبت می‌دهند اما شیوه ساختمانی آن قابل مقایسه با معماری دوره صفویه است. کاروانسرای فرامرزخان )رباط کانون( این بنا در جبهه غربی میدان کارگر شهر سبزوار قرار دارد. رباط کانون از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی است که به استناد وقف نامه موجود در سال ۱۲۹۱ ه.ق توسط حاج فرامرزخان سبزواری جهت استفاده زوار رضا در کنار شاهراه خراسان ساخته شده‌است. ورودی این رباط از بخش جنوبی و از طریق یک هشتی به ایوان جنوبی منتهی می‌گردد. صحن رباط روباز بوده و علاوه بر چهار ایوان اصلی غرفه‌هایی نیز مشرف بر صحن ساخته شده‌است. در انتهای غرفه‌ها حجره‌هایی تعبیه شده که در پشت اتاق‌های شمالی، شرقی و غربی سالن‌هایی طویل جهت بارانداز، مال بند یا اصطبل در نظر گرفته شده‌است و هم اکنون قسمتی از این مکان به عنوان موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری یافته‌است. خانه باغ اسکویی باغ و عمارت موسوم به اسکویی در فاصله ۴ کیلومتری غرب شهر سبزوار و در روستای ابارش واقع است. مجموع مساحت این مکان ده هکتار بوده و عمارت آن در میان باغ ساخته شده‌است. عمارت مزبور در دو طبقه ایجاد گردیده و مشتمل بر طبقه زیر زمین مشتمل بر هشتی، حوض خانه، آب انبار، مطبخ، بادگیرخانه و … می‌باشد. طبقه اول از فضاهایی مانند تالار ستوندار شرقی و شمالی، تالار پذیرایی، حجره‌های نشیمن و … تشکیل شده‌است. از جمله عناصر تزیینی این بنا می‌توان به آجرکاری‌های نمای بنا، گچبری قسمت‌های سر ستون‌ها، حوض خانه و نقاشی بر روی گچبری‌های حوض خانه اشاره نمود. قدمت این باغ و عمارت میان آن متعلق به دوره قاجار و مالک آن نیز خاندان اسکویی است. مسجد خسرو شیر این بنا به منار مسجد معروف است و در ۲۰۰ متری روستای خسرو شیر در صد کیلومتری شمال غربی سبزوار واقع گردیده‌است. آنچه از این مسجد باقی مانده تنها بخشی از ایوان جنوبی آن است که تزیینات گچی و کتیبه‌های پخته و زیبای دیوارهایش از عظمت و اهمیت آن در دوره آبادانی و رونق حکایت می‌کنند. سبک معماری مسجد از نوع مساجد دو ایوانی است که احتمالاٌ در دوره سلجوقیان احداث شده و در دوره‌های بعدی مرمت و قسمت‌هایی به آن الحاق شده‌است. نمایی از مناره خسروگرد مناره خسروگرد میل خسروگرد از نوع میل راهیابی است که بر سر راه خراسان بزرگ احداث شده‌است. مناره خسروگرد براساس کتیبه ی آن در سال ۵۰۵ ه.ق بنیان شده و به عنوان نمادی از معماری آن عصر قابل تامل است. تزیینات این بنای تاریخی شامل آجرنمای تراش و قالب زده در اشکال و فرم‌های متعدد و متنوع است. بقعه امامزاده یحیی این بنا در تقاطع خیابان اسرار و بیهق شهر سبزوار قرار دارد و مشتمل بر فضای داخلی گنبد دار، ایوان و مناره‌ها و دو فضای ارتباطی است. گنبد بقعه با کاشی‌های زیبای فیروزه‌ای رنگ پوشیده شده و نمای بنا از خیابان بیهق نیز با کاشی‌های بسیار نفیس آراسته شده‌است. گویا کهن‌ترین بخش بنا گنبد خانه آن است که با پلان مربع و به صورت چهار ایوانی به سبک ویژه معماری سده هشتم و هفتم ساخته شده‌است. تزیینات نمای بقعه در سال ۱۳۸۰ ه.ق نصب شده و فضای داخلی آن مزین به کاشی، گچ، سنگ و آینه کاری است. این مکان در حال حاضر بعنوان یک زیارتگاه مورد احترام و توجه بوده و مکان تاریخی گردشگری نیز به شمار می‌آید. آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری )اسرار( حاج ملا هادی سبزواری در سال ۱۲۱۲ ه.ق در سبزوار پای به عرصه حیات نهاد و از همان اوایل به فراگیری علوم دینی پرداخت. پس از عزیمت به شهرهای مشهد و اصفهان به مشهد بازگشت و به تدریس حکمت، فقه و تفسیر مشغول شد. مدتی در کرمان متوطن گردید و سپس به زادگاه خود بازگشت و در مدرسه فصیحیه تدریس آغاز نمود. حاج ملا هادی سبزواری متخلص به اسرار در سال ۱۲۸۹ ه.ق در سن ۷۷ سالگی دار فانی را وداع گفت. از وی آثار ارزشمندی نظیر منظومه فلسفه، شرح منظومه در منطق، شرح لیالی، حاشیه بر تجرید و … بر جای مانده‌است. بنای آرامگاه این فیلسوف بزرگ در ضلع جنوبی میدان کارگر شهر سبزوار واقع است. فضای داخلی آرامگاه شامل طرحی چلیپایی شکل بوده که در آن حجره‌ها و اتاق‌هایی تعبیه گردیده‌است. تزیینات، ترمیم و استحکام بخشی آرامگاه در اوایل سال ۱۳۴۰ ه.ش توسط انجمن آثار ملی انجام شده‌است. کاشی کاری‌های رنگارنگ بر زمینه لاجوردی و گنبد فیروزه‌ای رنگ به بنا جلوه و شکوه خاصی بخشیده‌است. بنای اولیه آرامگاه کمی پس از وفات حاج ملا هادی سبزواری توسط میرزا یوسف مستوفی المالک ساخته شد. مقبره خانوادگی و آرامگاه میرزا امین التجار مشهدی بنای این امارت در دوره قاجار احداث گردید که از نظر معماری با طرح و نقشهای مستطیل شکل مشتمل بر صحن کوچک و دو گنبد با تزئینات رسمی بندی و دو اتاق است این ارامگاه مدفن امین التجار مشهدی از بزرگترین بازرگانان سبزوار در دوره قاجاریه می‌باشد . این بنا در سال ۱۳۷۲ با شماره ثبت ۱۲۳۹۷ به جمع آثار باستانی سبزوار پیوست .افراد مدفون در این آرامگاه به شرح ذیل می‌باشند : میرزا محمد صادق امین التجار مشهدی ___ میرزا محمد امینی فرزند میرزا محمد صادق امین التجار ___ حاجیه خانم صغری امینی/علوی/ فرزند میرزا محمد صادق امین التجار ___ سلطان آغا امینی /صبوری/فرزند میرزا محمد صادق امین التجار ___ بیگم آغا علوی /امامی/فرزند میرزا محمد امینی ___ قوام علوی فرزند میرزا محمد امینی ___ بانو حشمت علوی فرزند قوام___ بی بی طوبی امینی فرزند معاون تولیه ___ بانو عذرا کلانتر /علوی/ فرزند نظر علی . هنرهای سنتی در شهرستان سبزوار هنرهای سنتی چه بسا به لحاظ تفنن و چه جهت رفع نیازهای روزمره در گذشته رواج کامل داشته و محصولات هنری در بازارهای پر رونق عرضه می‌شده‌است اما امروزه از آن خلاقیت‌ها و ابداعات و ابتکارات چندان خبری نیست و در معدود کارگاه‌ها، گیوه دوزی، نمد مالی، مسگری، سفالگری، خراطی و سبدبافی به گونه‌ای محدود رواج دارد صرفاٌ برای تامین بخش بسیار ناچیزی از نیاز روستاییان می‌باشد و چندان هم با معیارها و مصداق هنرهای سنتی شهرستان تناسب ندارد. در این شهرستان ۴۵ رشته از هنرهای سنتی فعالیت دارند. گردشگاه‌ها و جاذبه‌های طبیعی پناهگاه حیات وحش شیر احمد این منطقه با مساحت تقریبی ۲۲۶۲۹ هکتار در ۵ کیلومتری جنوب سبزوار قرار دارد و بیش از این به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام گردیده بود که در تاریخ ۲۱/۳/۸۱ به پناهگاهی برای حیات وحش رسمیت یافت. از نظر سیمای طبیعی این پناهگاه دشتی- کویر و تپه ماهوری است و از جمله پوشش گیاهی آن تاخ، گز، درمنه، اسپند، خارشتر، اتریپلکس، اسکنبیل و حیات وحش شاخص آن آهو می‌باشد. این منطقه اخیراٌ به تفرج گاهی جهت بازدید عموم تبدیل شده‌است. منطقه شکار ممنوع پروند این محدوده با وسعت ۱۶۹۰۰ هکتار در جنب غربی روستای پروند شهرستان سبزوار واقع است. چهره طبیعی این منطقه بصورت کوهستانی، تپه ماهوری و دارای آب و هوای خشک می‌باشد. گونه‌های گیاهی منطقه شامل تاخ، بنه، گون، گز، بادام کوهی، اسکنبیل، اتریپلکس، قیچ و … و حیات وحش آن شامل قوچ، میش، کل، بز، آهو و انواع پرندگان است. باغ ملی: خیابان اسدآبادی (۵/۱ هکتار)پارک امام رضا: ۶/۵ هکتارپارک لاله (معروف به شهربازی): میدان دکتر شریعتیپارک جنگلی شمال شهر ( شهدای گمنام ): ۷۰ هکتارپارک ارم: خیابان طالقانی (۷ هکتار)پارک خطی امید: حاشیه بلوار توحید شهر (4 هکتار(پارک بهمن: کمربندی جنوب شهر ( 5 هکتار) رودخانه ششتمد: شهر ششتمدرودخانه ریوند: ۳۵ کیلومتری سبزوارآتشکده آذربرزین‌مهر:و به قول اهالی محلی روستای ریوند : خانه دیو ، یکی از سه آتشکده بزرگ دوره ساسانیان و آتشکده دهقانان است این آتشکده در ارتفاع ۲۰۶۱ متری از سطح دریا و در کوهستان فشتنق بین شاهرود، سبزوار و در حوالی روستای فشتنق قرار دارد.رودخانه دلبر: ۲۵ کیلومتری شمال غربی سبزوارطبیعت جغتای: شهر جغتای شمال غربی سبزوارمناظر طبیعی روستای طبس: کوهپایه‌های روستای روستای طبسطبیعت روستای بلاش آباد: شمال سبزوارطبیعت روستای نشیب: روستای نشیب بخش خوشاب) توضیح: شهرستان خوشاب اخیرا از شهرستان سبزوار مستقل شده‌است(طبیعت روستای استاج: بخش روداب ۵۰ کیلومتری جنوب سبزوار صنایع دستی رایج‌ترین و پر رونق‌ترین هنر سنتی شهرستان هنر قالیبافی است که در شهر و روستا رواج دارد اما این هنر هم مثل دیگر هنرهای سنتی رو به زوال است. در حال حاضر قالی بافان سبزواری از طرح‌های مشهدی، تبریزی و کاشانی استفاده می‌کنند که تعداد آن ۲۲ طرح است. در روستای جوین نیز طرح‌های بلوچی و کردی بیشتر توسط بانوان بافته می‌شود. طرح‌ها و نقشه‌های قالی سبزوار مثل دیگر شهرها و روستای خراسان شاد و اصیل و زیباست و در صورت توجه و عنایت بیشتر می‌توان علاوه بر پاسداری از فرهنگ اصیل و هنرهای سنتی، منبع اقتصادی مهمی نیز باشد. سوغات و بازارهای سنتی هنوز در گوشه و کنار سبزوار می‌توان مراکز تولید صنایع دستی و مشاغل سنتی روبرو شد. بازارهایی که همانند سالیان گذشته در آن استاد کاران به کار مشغولند. از جمله این مشاغل سنتی در شهرستان سبزوار می‌توان به آهنگری، خراطی، نمدمالی و نخ تابی اشاره نمود. مهمترین سوغات سبزوار کلوچه زنجفیلی سبزواری است که در میان مردم محلی و گردشگران طرفداران بسیاری دارد. سوغات شهرهای استان خراسان رضوی مشاهیر و بزرگان سبزوار حاج ملا هادی سبزواری: حکیم، فیلسوف عارف قرن ۱۳ صاحب اسرارملا حسین واعظ کاشفی: حسین بن علی بیهقی مشهور به ملا حسین واعظ کاشفی ادیب و عالم قرن ۱۰سید عبدالاعلی موسوی سبزواری: فقیه و مفسر و قرآن‌پژوه بزرگ جهان تشیع و از مفاخر علمی و برجسته اسلام در دوره معاصر است.امیر شاهی سبزواری: شاعر - وفات ۸۵۷ هـ. / ۱۴۵۲ م.دکتر علی شریعتی: نویسنده و جامعه شناس بزرگ ایران و از مفاخر علمی و برجسته در دوره معاصر است.محمود دولت آبادی: نویسندهٔ رمان کلیدر دکتر قاسم غنی: وزیر، پزشک و ادیبی که تصحیح دیوان حافظ و رباعیات خیام از آثار اوست.ابوالفضل بیهقی: تاریخ نگار و نویسندهٔ دربار غزنوی. نویسنده تاریخ بیهقی (تاریخ مسعودی)سید احمد سیادتی: بنیان گذار طب کودکان در ایران، از شاگردان دکتر محمد قریبابن یمین: شاعر قرن هشتم هجریخواجه نظام‌الملک طوسی: وی از دهقان زادگان بیهق(سبزوار) بود. از آنجا که دانش اندوزی اش در شهر توس (طوس) بود طوسی خوانده می‌شد. وزیر دورهٔ سلجوقیانابوالحسن بیهقی: ظهیرالدین ابوالحسن علی بن ابوالقاسم زید ابن محمد بیهقی معروف به ابن فندق و فرید خراسان حکیم و ادیب مشهور ایران و از ریاضی دانان قرن ششم هجریمحمود عنبرانی: شاعر٬ نویسنده٬ مترجم و پژوهشگر ایرانیعبدالرزاق بغایری: استاد ریاضی و مهندسی در دارالفنون. وی از پیشگامان علم نقشه برداری و جغرافیا در ایران بود. تعیین خطوط مرزی و نقشه برداری از مرزهای ایران برای اولین بار، تهیهٔ اولین نقشهٔ تهران و ابداع قطب نمای قبله نما از کارهای شاخص اوست.سعید سلطان‌پور: کارگردان، نمایش نامه نویس و شاعر قبل از انقلابمحمدتقی شریعتی: پدر دکتر علی شریعتی، پایه گذار کانون نشر حقایق اسلامشیخ‌الرئیس افسر: نوادهٔ فتحعلی شاه قاجار، نمایندهٔ مجلس و شاعرپروفسور سید حسن امین: استاد بازنشسته دانشگاه گلاسگو اسکاتلند در رشته حقوق بین‌الملل و مدیرمسئول ماهنامه حافظعبدالحسین وهاب‌زاده: دانش آموخته رشته بوم شناسی در دانشگاه آیووا آمریکا و مترجم آثار حوزه محیط زیستحسین ممتحنی متخلص به حمید سبزواری: شاعر معروف انقلابهدایت هاشمی: بازیگر ، نویسنده و کارگردان سینما و تلویزیونامین‌الشریعه سبزواری: از مشاهیر ، علما و فضلا و ادبای شیعی در اواخر قاجاردکتر غلامعلی بسکی: حامی بزرگ محیط زیست ایرانمحمدباقر سبزواری: معروف به «محقق سبزواری» ، از علماء و فقهای شیعه در قرن یازدهم هجری بوده است.آیت الله بلاغی:وی از محضر استادانی چون سید عبدالاعلی سبزواری و سید ابوالقاسم خویی و سید محسن حکیم بهره کافی و وافی را حاصل نمود و در سال 1347 از دست سید ابوالقاسم خویی مدرک اجتهاد را دریافت نمود. اسطوره‌ها و افسانه‌ها مردم سبزوار معتقدند جنگ ایرانیان و تورانیان در حوالی سبزوار اتفاق افتاده‌است. همین طور معتقدند گور سهراب در این شهر و در محل فعلی شهرداری سبزوار قرار داشته‌است و کلاه خود و زره مکشوفه در سال‌های گذشته به موزه آستان قدس رضوی تحویل شده و شهرداری سبزوار در حال حاضر بنای یادبودی بر آن نهاده‌است. هر چند بسیاری داستان رستم و سهراب را اثری اساطیری می‌دانند. در تاریخ بیهقی (تاریخ مسعودی) مطالبی در این خصوص آمده‌است و در شرح مسافرت شاه طهماسب صفوی به خراسان و گذرش از شهر سبزوار به هنگام اجرای نمایش رستم و سهراب توسط کسانی که برای خیر مقدم به پیشواز شاه آمده‌اند از اینکه مردم سبزوار این گونه با شاهنامه و مضامین آن آشنایند متعجب می‌شود. چهره‌های ماندگار سبزوار: فخرالدین حجازی، حمید سبزواری، محمد علوی مقدم، احمد سیادتی، دکترعلی شریعتی، محمود دولت آبادی. دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار، دانشگاه پیام نور سبزوار، دانشکده فنی پسرانه امام خمینی سبزوار، آموزشکده فنی دخترانه بقیه الله سبزوار، مرکز تربیت معلم علامه طباطبایی سبزوار، آموزشکده فنی و حرفه‌ای سما واحد سبزوار، دانشگاه علمی کاربردی سبزوار، دانشگاه علمی کاربردی سبزوار، موسسه غیر انتفاعی ابن یمین،  موسسه غیر انتفاعی بیهق، موسسه غیر انتفاعی سربداران.


منبع: ویکی پدیا